Związki pesymizmu ze stylami przystosowania się

Style przystosowania się, określane również jako style bądź strategie radzenia sobie, są zależne zarówno od indywidualnych cech danej osoby, jak i wpływu środowiska, w którym żyj. Folkman twierdził, iż stabilność tych procesów jest ściśle powiązana z osobowością jednostki. Ogólne nastawienie do życia, określane na wymiarze optymizm-pesymizm, ma więc znaczny wpływ na wybór strategii radzenia sobie w przypadku rozwiązywania nowych, problemowych sytuacji.

Pesymizm można zdefiniować krótko jako negatywne nastawienie do życia. Badania potwierdzają jego powiązanie z depresją oraz słabszym zdrowiem fizycznym, w tym również z obniżoną odpornością. Radzenie sobie dotyczy natomiast sytuacji stresowych, z którymi jednostka musi się mierzyć. Jego celem jest utrzymanie równowagi pomiędzy wymaganiami stawianymi przez napotykane trudności a możliwościami działania w celu ich przezwyciężenia. Lazarus i Folkman wyróżnili dwa podstawowe style radzenia sobie ze stresem. Pierwszy z nich, styl skoncentrowany na problemie, polega na podjęciu działań mających na celu usunięcie bądź ominięcie źródła stresu. Jest on przydatny w sytuacjach, gdy możliwe jest wykonanie konkretnej aktywności, prowadzącej do rozwiązania problemu. Natomiast strategia skoncentrowana na emocjach prowadzi do częściowej lub zupełnej redukcji dystresu wywołanego trudnościami. Jej użycie jest wskazane, gdy rozbieżność nie może zostać usunięta i trzeba ją przetrwać. Jednakże obydwa style radzenia sobie mogą być wykorzystane w tych samych sytuacjach, w zależności od różnic indywidualnych pomiędzy poszczególnymi osobami.

Scheier i współpracownicy wskazują, że negatywne nastawienie może częściowo lub całkowicie osłabiać zaangażowanie jednostki, co znacznie obniża jej szanse na skuteczne rozwiązanie sytuacji problemowej. Badania przeprowadzone przez tych autorów wykazały, że pesymiści znacznie częściej wybierają styl skoncentrowany na emocjach. Co więcej, często całkowicie rezygnują oni z wcześniej obranego celu, jeśli w jego osiągnięciu przeszkadzają pewne stresory.

Poza pesymizmem rozumianym jako ogólne negatywne nastawienie, istnieje także zjawisko pesymizmu defensywnego. Jest to specyficzny rodzaj strategii poznawczych, który polega na przyjęciu przez jednostkę niskich oczekiwań w stosunku do przyszłych wydarzeń, zwłaszcza tych kłopotliwych. Taka strategia sprzyja przygotowaniu się do trudnych sytuacji i zwiększa efektywność podejmowanych działań, dlatego jest czasem przyjmowana także przez osoby optymistyczne, kiedy nie są one w stanie zrealizować swoich celów. Sytuacja problemowa często stanowi zagrożenie dla samooceny jednostki, zaś pesymizm defensywny sprzyja jej podtrzymaniu nawet w przypadku porażki. Ponadto pozwala na obniżenie poziomu odczuwanego lęku i wykorzystanie go jako motywacji do działania.
Różne badania dowodzą, że pesymiści odczuwają silniejszy dystres w sytuacjach problemowych, niż optymiści. Wykazano również częstszy wybór strategii unikowych lub zaprzeczających przez osoby pesymistyczne. Badaczy interesują również różnice w radzeniu sobie w takich sytuacjach jak ciężka choroba. Carver i współpracownicy dowiedli, iż u pesymistycznych pacjentek z nowotworem piersi negatywne nastawienie do życia zakłócało aktywność społeczną i rekreacyjną. Natomiast Schou wraz ze współpracownikami stwierdzili, że u badanych przez nich kobiet z tą samą chorobą występuje związek między pesymizmem a poczuciem beznadziei oraz bezradności w sytuacjach stresowych. Stosowanie tak szkodliwych strategii radzenia sobie narażało je na gorsze funkcjonowanie społeczne
i emocjonalne.

Istnieje związek między pesymizmem a wyborem stylu przystosowania się, choć nie jest on jedynym predyktorem. Osoby pesymistyczne mają większe trudności w przystosowaniu się do sytuacji problemowych, ponieważ stosują mniej efektywne strategie radzenia sobie
ze stresem. Taki efekt może dodatkowo wzmacniać ich negatywne nastawienie do życia. Wyjątkiem jest pesymizm defensywny, który okazuje się skuteczny w pewnych sytuacjach.